Fuck de liefde


Martine Stig - After

Wat is de oorzaak van wat wij liefde noemen? En waar in de hersenen ontstaat liefde eigenlijk? Is verliefdheid een fundamentele menselijke drift of verschillen we niet zoveel van de dieren? Er is onderzoek gedaan naar onder andere verliefde vossen, chimpansees die tongzoenen en savannebavianen die elkaar van de zenuwen niet aan durven te kijken. Een verliefde student neemt deel aan een wetenschappelijk onderzoek en hoort dat liefde een verslaving is. 

‘Ben jij net verschrikkelijk verliefd geworden?’ Met vette letters hangt de mededeling op het prikbord voor psychologiestudenten van de State University of New York. Alsof ze mijn gedachten kunnen lezen, denkt de student, wiens blik tijdens zijn zoveelste mijmering over zijn nieuwe geliefde toevallig op het briefje is gevallen. Een wetenschapster verbonden aan de universiteit zoekt dolverliefde mannen en vrouwen die tegen een kleine vergoeding bereid zijn hun hersenen te laten scannen. Doel van het onderzoek is om de verscheidenheid vast te leggen van alle met ‘verliefd zijn’ geassocieerde gevoelens. Wat is de oorzaak van wat wij liefde noemen? En waar in de hersenen ontstaat verliefdheid eigenlijk? Alles wat ook maar zijdelings te maken heeft met zijn hartstochtelijke, onbeheersbare gevoelens voor het meisje dat hij drie maanden geleden op het strand van New Jersey ontmoette, fascineert de student mateloos, dus meldt hij zich aan.

De student zit tegenover de wetenschapster in een lokaal van de psychologiefaculteit. Ze heeft het typische onopvallende uiterlijk van iemand die de wetenschap dient: kort grijzend haar, geen make-up, en een scherpe, afstandelijke blik. Wel heeft ze een opvallend grote neus waarop een zwartomrand leesbrilletje rust. Ze tuurt naar de papieren die voor haar op tafel liggen. ‘Hoe lang ben je verliefd?’ vraagt ze, en ze kijkt hem ernstig aan. ‘Hoeveel procent van de dag en nacht denk je aan je geliefde?’ Zo loopt ze de vragenlijst af.

Martine Stig - After

Dankbaar dat hij iemand heeft gevonden die geduldig naar hem wil luisteren, beantwoordt de student alle vragen naar zijn beste kunnen. Nee, hij slaapt niet, eet niet, denkt elk moment van de dag aan zijn geliefde. Hij verlangt naar haar, of nee, hunkeren is een beter woord. ‘Haar zachte adem nog altijd, altijd te horen en zo eeuwig te leven – of anders de geest geven,’ citeert de student, ‘dat is Keats.’

‘Dat is emotionele verslaving’, zegt de wetenschapster, ‘waarschijnlijk veroorzaakt door een verhoogde dopamine- en/of noradrenalinespiegel in de hersenen. Hoge concentraties van deze stoffen leiden tot euforie, extra energie, slapeloosheid, verminderde eetlust, beven, een bonkend hart, een versnelde ademhaling en soms opgewondenheid, onrust of angst. Ook bij dieren. Wanneer wetenschappers bijvoorbeeld een druppel urine van een mannetje op de bovenlip van een wijfjesprairiewoelmuis deponeren, stijgt de noradrenalinespiegel in de hersenen. In de hersenen van de prairiewoelmuis,’ verduidelijkt ze. Enthousiast vertelt ze over verliefde vossen, die hun maatje voortdurend aanraken, zoenen en likken, over chimpansees die tongzoenen, bevers die maandenlang onafscheidelijk zijn voordat ze het voor het eerst met elkaar doen en over verliefde savannebavianen die elkaar van de zenuwen niet eens aan durven te kijken.

De wetenschapster buigt zich licht naar de student toe als om hem deelgenoot te maken van een groot geheim. ‘Het chemische mechanisme dat schuilgaat achter de onderlinge aantrekking bij dieren, moet een voorloper zijn van de romantische liefde bij mensen,’ zegt ze, ‘en dat willen we onderzoeken.’

De verliefde student ligt op een brancard in een lange, donkere, benauwde rumoerige machine. Hij heeft ongeveer een halve meter ruimte aan weerskanten en boven hem. Vanuit de scanner kijkt hij naar een scherm waarop een foto van zijn geliefde verschijnt. Terwijl hij opnieuw het gezicht bekijkt, waarvan hij elke vierkante centimeter, elk sproetje, elk haartje kent, worden zijn hersenen gescand. Resultaten zullen later uitwijzen dat het op dit moment lijkt of er vuurwerk in zijn hersenen wordt ontstoken. Op de scans blijken de hersengedeelten actief die te maken hebben met bepaalde motovatie om een bepaalde beloning te krijgen, hetzelfde gebied dat geactiveerd wordt bij mensen die cocaïne hebben gebruikt, of uitzicht hebben op een geldprijs. Dit gebeurt onder andere in de ‘staartkern’, een primitief hersendeel dat zich al bij reptielen ontwikkelde, lang voor de zoogdieren zich over de aarde verspreidden.

‘Hiermee is voor het eerst wetenschappelijk bewezen dat verliefdheid een fundamentele menselijke drift is, geen psychologische behoefte of emotie, zoals trots of woede,’ zal de wetenschapster later tevreden constateren. Maar in de krappe donkere ruimte, met de prachtige beeltenis van zijn uitverkorene voor ogen, weet de student niet beter dan dat hij overspoeld wordt door een intens geluksgevoel, alsof elke gebeurtenis in zijn leven moest leiden naar het moment waarop hij haar ontmoette.

Wanneer de verliefde student na het experiment uit de scanner stapt en hij zichzelf weer terugvindt in de klinische ruimte met medische apparaten en mensen in witte jassen, vraagt de wetenschapster hoe hij zich voelt. Ze heeft haar hand op zijn schouder gelegd. ‘Incompleet’, zegt de student, maar hij glimlacht erbij.

Martine Stig - After

Vier maanden later sleept de student zich voort door de gangen van de psychologiefaculteit. Hij is afgevallen, zijn haar klit en zijn gezicht is grauw. ‘Ben jij net afgewezen in de liefde?’ leest hij op het prikbord. Erger nog, denkt hij, ik ben gedumpt. Omdat hij niet weet waar hij zijn gevoelens moet laten, besluit hij mee te doen aan het onderzoek. De procedure is hetzelfde, alleen zullen ze deze keer de hersenen van afgewezen geliefden worden gescand. Tijdens het intakegesprek wordt de student alvast gewaarschuwd voor de heftige emoties die hem in de scanner kunnen overmeesteren. Ook krijgt hij uitgebreid de kans zijn hart te luchten. ‘Ik heb nergens meer zin in,’ klaagt de afgewezen student, ‘de enige reden waarom ik mijn bed uitkom, is om mijn malende gedachten aan haar te stoppen. Niet dat het helpt, overigens. En mijn hart doet pijn, letterlijk.’ ‘Een natuurlijk paniekreactie,’ zegt de wetenschapster. ‘Jongens die door hun moeder aan hun lot zijn overgelaten vertonen dezelfde tekenen, ze krijgen een versnelde hartslag en slaken hulpkreten.’ Vervolgens legt ze uit dat puppy’s en baby-otters janken en snikken wanneer ze worden verlaten en dat kippenkuikens piepen. Zo noemt ze nog een paar voorbeelden. Wanneer ze over het klaaglijk ‘hoe-hoe’-geluid van de kleine resusaapjes begint, barst de afgewezen student in huilen uit. De wetenschapster reikt hem een doos met tissues aan.

De scanner lijkt kleiner dan de vorige keer, de student heeft moeite met ademen. Terwijl hij kijkt naar de foto van zijn ex-vriendin, wordt hij al aan hun ruzies herinnerd. Het is net of het meisje op de foto hem uitlacht. De student voelt zich afgedankt, uitgekotst, niet alleen door haar, maar door de hele wereld. Woedend is hij, en uitzinnig van verdriet.

Martine Stig - After

‘Verlatingswoede’, zal de wetenschapster even later zeggen, wanneer hij haar met een van woede trillende stem vraagt waarom ze in godsnaam zulke experimenten doet. ‘Je voelt verlatingswoede en reageert die nu op mij af. Als een band verbroken wordt en de drang tot liefhebben wordt geblokkeerd, kunnen de hersenen deze sterke kracht makkelijk in razernij veranderen.’ De student heeft zin om te schreeuwen of om met stoelen en tafels te gooien, maar aan de enige tafel in de ruimte zit de wetenschapster en die houdt maar niet op met praten. Ze legt hem uit dat onze voorouders hersenverbindingen hebben ontwikkeld die ons in staat stellen om degene die we liefhebben te haten. Woede blijkt een effectieve manier voor teleurgestelde verliefden om zich los te maken uit doodlopende relaties. Het geeft energie om op zoek te gaan naar een nieuwe liefde die meer perspectieven biedt. De wetenschapster raadt hem aan om alles wat hem herinnert aan zijn geliefde weg te gooien. ‘Vergeet niet dat verliefdheid een verslaving is’, zegt ze bij het afscheid, ‘het kost veel tijd en vastberadenheid om ervan te genezen.’

Verslagen verlaat de student het gebouw. Fuck de liefde, mompelt hij, en fuck de wetenschap. Hoe durven ze hem met een junk te vergelijken. Hij bergt de foto van zijn ex-geliefde zorgvuldig op in zijn portemonnee en grabbelt dan in zijn tas naar zijn telefoon. Misschien heeft ze gebeld.

Fotoserie 'After' van Martine Stig is een reeks foto's genomen van verliefde stellen die zich kort nadat zij die liefde bedreven lieten portretteren door de kunstenaar.


Dit artikel is eerder gepubliceerd in mister Motley #8, De jacht naar liefde