ARCHIEF

Stuk!

Tekst: Monica Aerden

‘Volgens mij is Janneke thuis,’ galmde mijn vader door het huis als mijn zus Janneke weer eens een dienblad vol servies uit haar handen had laten vallen. Rinkeldekinkel, zus in de pubertijd. Als ze iets liet vallen, dan deed ze het goed. Hoe groter de schade, hoe groter het verzet. Ik vond dat zo stoer van haar. Verder is mijn zus eigenlijk heel bescheiden.

Dingen gaan stuk, meestal per ongeluk, soms opzettelijk. Bij mijn zus zat het er een beetje tussenin. Maar stuk is niet altijd erg. Er zijn kunstenaars die het zelfs heel demonstratief doen, dat ‘stukmaken’. Lucio Fontana sneed met een stanleymes door zijn schilderdoek, in één haal, niet omdat hij dat doek wilde vernielen, maar juist omdat hij iets wilde ontdekken: hij was op zoek naar nieuwe mogelijkheden voor de schilderkunst. Zoiets heet dan niet stukmaken maar creëren.
Het was voor mij een eye opener, net na mijn academietijd. Ook ik ben vanaf toen gaan creëren. Ik prikte gaten in mijn beelden van piepschuim zodat het piepschuim lekker ging brokkelen; ik brak opgedroogd papier-maché met blote handen, zodat je de dikke plakken papierlagen kon zien; en ik knipte en scheurde in mijn tekeningen. Ook liet ik wel eens ‘per ongeluk’ een werk uit mijn handen vallen omdat ik wist dat het werk er, dankzij die barst, beter van werd.
Ik ben heus geen uitzondering. Maar iedereen heeft zo zijn eigen reden om dingen te creëren. Een Brits kunstenaar duwt beelden van hun sokkels. In zijn geval heet het onderzoek. Een vormgever steekt bij wijze van vernieuwend concept een Rietveldstoel in de fik: de verkoolde stoel staat op internationale beurzen voor design. Kopers van kunstwerken worden gewaarschuwd voor de vergankelijkheid van het kunstwerk en kopers van designmeubels worden steeds vaker uitgenodigd eens flink op het meubel in te timmeren, zodat het de door henzelf gewenste vorm krijgt. Dan nog steeds heet ‘stuk’ creëren.

Stuk is soms een moeilijk te accepteren verlies. Een fotograaf is blind geworden. Juist zijn ogen waar hij de wereld, zijn onderwerpen mee aftastte en inschatte, moet hij missen. ‘Er is iets stukgegaan… en dat zal nooit wennen,’ zegt hij. Ook een schilder wordt blind. Driftig is hij soms; hij vindt het een groot gemis dat hij geen schoonheid en geen knappe meisjes meer kan waarnemen, hij kan alleen nog afgaan op de reacties van mensen in zijn omgeving.
Als stuk een verlies is, dan rest je niets anders dan een salto te maken om tot een andere aanpak te komen. Om een nieuwe manier van werken uit te vinden. Want je moet toch door met je leven. Dan is stuk niet een einde, maar een begin van iets anders. Een schizofreniepatiënt en fotograaf maakt een winnende foto. Hij drukte af toen zijn hoofd even rustig was. Maar waarom laat een tekenaar in zijn eigen gezonde hand snijden?
In STUK! gaat Mister Motley op zoek naar actuele kunstwerken die op het eerste gezicht stuk zijn, maar die door de kunstenaar die het werk maakte juist precies zo bedoeld zijn. En Mister Motley praat met kunstenaars die zelf lichamelijk of geestelijk ‘stuk’ zijn, en die daardoor op een andere manier hun werk maken.

Janneke heeft me eens een mok gegeven met de opdruk ‘zoals mijn zus is er maar 1’. Het is mijn lievelingsbeker geworden. Al zou ik die mok per ongeluk laten vallen en mijn lievelingsbeker mist een oor... weggooien zal ik ’m niet. Want ik ben eraan gehecht, en zal een manier verzinnen om er toch van te blijven houden. Eigenlijk heeft het wel iets, een beker zonder oor. Nu is hij echt uniek.



Lees meer »

datum
trefwoord(en)
1 2 3 »