Melanie Smith


door Lukas Keijser

Tijdens het allereerste semester van de kunstacademie kregen we als opdracht: maak een monochroom. Bij een monochroom, zo leerden we, beperkt de kunstenaar zich tot het gebruiken van één kleur. We kregen werk te zien van kunstenaars die zich bezig hadden gehouden met monochromen. De schilders Kazimir Malevich, Yves Klein en Raimund Girke zijn daar voorbeelden van. De laatste maakte een tijd lang alleen maar witte werken.
Mijn klasgenoten kwamen de week erop vervolgens met éénkleurige schilderijen, foto's en tekeningen. Ik vond ze doodsaai en de verhalen die ze erbij vertelden al helemaal. En, dacht ik, wat hebben we nog toe te voegen aan het onderzoek naar monochromen van minstens vijftig jaar geleden?

Dat was een misvatting zo blijkt alleen al uit de installatie Parres die Melanie Smith in samenwerking met Rafael Ortega tussen 2004 en dit jaar realiseerde en waarvan ze vorig jaar al onderdelen exposeerde in onder andere het beroemde Tate in Londen.

De Britse kunstenares is gefascineerd door de stad, en vooral hoe geschiedenis, commercie en cultuur daar samenkomen in kleuren, materialen, teksten, patronen en objecten. Ze maakt werk over hoe de stad is ingericht en hoe we erin leven.

Zo begon ze het project Parres, een verzameling objecten en foto’s, schilder-, en videowerken. Ze werden allemaal gemaakt in de stad Parres, net buiten Mexico City. De kunstenares koos deze stad uit vanwege haar neutrale karakter. Parres is niet herkenbaar als Mexicaans en evenmin als Europees. Daardoor kunnen zowel Aziaten, Europeanen als Amerikanen zich ermee identificeren.

Bij alle werken gaat Smith uit van monochromen. Ze laat eenkleurige foto’s zien achter een grijze muur (een monochroom) die speciaal voor de expositie middenin de ruimte is gebouwd, zodat ze alleen van te dichtbij bekeken kunnen worden en de nadruk nog extra komt te liggen op het monochrome karakter ervan. In de video Parres I bespuit een man de lens van de camera langzaam met lichtgrijze verf, in een uitgestorven straat en met op de achtergrond een grauw stadsbeeld, Tot aan het eind het beeld helemaal grijs is, weer een monochroom. De video Parres 0 is opgebouwd uit duizenden foto’s van de stad die zo snel over het beeld flitsen dat er haast een eenkleurige brei ontstaat. We zien de was buiten hangen, reclames, straatlantaarns en autolichten in de nacht. Vooraf is het beeld zwart, aan het einde ook. Met opzet uiteraard – ook dit zijn monochromen.

Het idee achter het werk van Melanie Smith is dat de wereld verdwijnt of juist wordt blootgelegd door een monochroom. Want, denkt de kunstenares, een monochroom kan worden opgevat als een neutraal kader waardoor de blik van de toeschouwer gaat die van alles verwacht. De monochroom doorbreekt die verwachtingen, deze zegt eigenlijk: je kijkt weliswaar naar beelden van de stad, maar in de werkelijkheid is de stad natuurlijk anders, dit is slechts een video die is gemonteerd of in scène is gezet. Daardoor kijk je op een andere manier naar het werk, je verwacht geen eendimensionaal verhaal meer. In de video Parres krijgen bijvoorbeeld de stadsbeelden waarvan je je realiseert dat je die normaal niet of heel vluchtig waarneemt plotseling schoonheid. En door de video merk je opeens weer hoe bizar veel verschillende indrukken er op een dag eigenlijk op straat of via de tv op je afkomen.

Op de academie zou Melanie Smith met haar installatie trouwens niet aan de monochromenopdracht hebben voldaan. Al het werk dat om wat voor reden dan ook meer dan strikt één kleur had, moest direct van tafel.