ARCHIEF

Licht

Licht is een kwestie van donker: op een herfstige dag fietste ik naar de Theemsweg om een nieuw werk van Giny Vos te bekijken. De hele straat heen en weer gereden maar het werk was nergens te zien. De vrouw achter de toonbank bij snackbar René legt me opnieuw uit waar het te vinden is. Ja, ze kent het, ze komt er elke dag langs, iedere week een ander woord, toch? Ja, mooi! Opnieuw op zoek, niets te zien. Dan eens vragen bij de dienst Boedel van de gemeente die daar in een groot grijs gebouw huist. De vrouw achter de balie kent het goed, ja het is hier om de hoek. Vanmorgen zag ik het woord, even denken, HERSCHEPPEN. Prachtig woord. “Maar je moet ook later komen, als het schemert of donker is.” Ja natuurlijk. Op de grijze muur van het gebouw laat zich aan niets aflezen dat er in het donker woorden gaan gloeien.
Licht speelt zich af in het donker, zoals blijkt uit alle neons die ?s nachts in de stad hun boodschap vertellen en de stad tot een geladen landschap maken. Huizen, fietsen, auto?s, ze zijn gereduceerd tot koplampen of een verlicht raam, waar je nu fijn naar binnen kunt gluren. Lichtjes flikkeren en vol verwachting wenkt de stad je om je onder te dompelen in die opwindende sfeer van het licht. Binnen branden de lampen of kaarsjes en kleuren de sfeer juist andersom.

Licht is ook een kwestie van inzicht. Een Afghaans meisje vertelt op televisie dat ze eindelijk weer naar school kan gaan. Dat vindt ze belangrijk. ?Dan ga je van het donker naar het licht?, zo legt ze het uit. Licht is het symbool voor inzicht en de hogere waarden van het leven. Vroeger was licht zelfs de verschijning van God, zoals te lezen is in Holy Light. En als het licht dan door een afbeelding van een glas-in-loodraam scheen, was er sprake van een dubbele verlichting want ook de afbeelding zelf bracht je inzicht. Van het donker naar het licht gaan, waar kom je uiteindelijk uit? De verlichting? Wie volgens het boeddhisme het uiteindelijke doel van verlichting bereikt, geniet het Nirwana, een paradijselijke plek die zowel vol als leeg is. De naam Boeddha betekent dan ook ?de Verlichte?. Vele wegen leiden naar dit hoogste goed: op de planken vol new age boeken in De Slegte zijn de titels die verwijzen naar het licht ontelbaar. Licht is het symbool voor god, als het goede, het mooiste en het hoogst bereikbare. De man met een lamp op z?n kop en de prachtige titel De Oplichter laat zien dat het allemaal gecompliceerd is.

In de kunst is licht daarbij natuurlijk tevens een materiaal, maar wel een met vreemde eigenschappen zoals ongrijpbaar en immaterieel. Het kunstwerk kan gewoon een brandende lamp zijn, of een kamer vol draden en kale peertjes of met overal flikkerende kaarsjes. Maar eerder nog is het licht zelf de essentie
en dat laat zich niet vangen in een enkele foto. James Turrell maakte een ronde duin met in het midden een bankje om je de horizon anders te laten ervaren. De foto laat de plek zien maar nooit de ervaring. Kunstenaars gaan daarbij geen uitdaging uit de weg, zoals Cornel Bierens beschrijft in zijn verhaal Zwart Licht, over het verlangen om het onmogelijke te willen realiseren.
In de kunst worden er veel zinnen met licht geschreven en het aura dat zweeft om letters van neon laat ieder woord zingen, schreeuwen of fluisteren: Ik (Jan van Munster) Hi Hi Ha Ha (John Körmeling) of You forgot to kiss my soul (Tracy Emin).

Deze Motley is een uitnodiging om licht als een taal te ervaren, een vreemde taal die je soms niet verstaat, die je maar langzaam begrijpt, die jou toefluistert of afbekt.
In het boek This book will save your live (A.M. Homes) verijdelt de hoofdpersoon een ontvoering. Richard is met zijn auto op weg naar huis in Malibu. Hij hoort SOS, in morse, in z?n hoofd. Dot dot dot. Het zijn echter lichtsignalen en ze komen uit de kofferbak van de auto voor hem. Hij toetert een SOS terug en komt zo in gesprek met de gegijzelde vrouw in die kofferbak. Uiteindelijk rijdt Richard de auto klem en bevrijdt haar.
In een werk van Cerith Wyn Evans geven lampen morsecodes. Een geheimtaal in licht. Levensreddend? Wie begrijpt het?

Lees meer »

datum
trefwoord(en)
1 2 3 »