ARCHIEF
Archief » Blog » Homepage »

Untitled (de Biënnale van Istanbul)


Overzicht tentoonstelling Untitled (Death by Gun)

Een tijdje geleden wees iemand (was het Julian Stallabrass?) tijdens een lezing in Amsterdam het publiek er op dat biënnales altijd van die allesomvattende en daardoor eigenlijk nietszeggende titels hebben (een aantal voorbeelden van de biënnale in Venetië: Plateau of Humankind (2001), Making Worlds (2009), ILLUMInations (2011)). Verfrissend - en misschien juist heel veelzeggend - vind ik dan ook de titel van de huidige Istanbul Biënnale: Untitled. 

Vertrekpunt van de 12e Biënnale van Istanbul is het werk van Felix Gonzalez-Torres. Heel consequent noemde Gonzalez-Torres zijn werken Untitled, als verwijzing naar de kunstgeschiedenis, maar ook om de interpretatie van het werk open te laten voor de toeschouwer. Na Untitled volgt altijd een specifieke en geladen subtitel zoals (Death by Gun) of een verwijzing naar zijn vriend en levenspartner Ross die aan aids is overleden.

Doel van de curatoren van de biënnale, en de reden om Gonzalez-Torres als uitgangspunt te nemen, is om kunst samen te brengen dat politiek en sociaal geëngageerd is, en tegelijkertijd de formele en tactiele aspecten niet achterwege laat. En het was Gonzalez-Torres die, mede als reactie op de onpersoonlijke, kille modernistische kunst, als geen ander het politieke en het persoonlijke, het wereldse en het alledaagse, met elkaar wist te verbinden. Gonzalez-Torres bekritiseerde de idee van een pure, universele esthetiek en vroeg zich af voor wie, wanneer, onder welke omstandigheden, waarvoor een dergelijke esthetiek geldt en wie dat kan bepalen. Esthetiek, zo beredeneerde Gonzalez-Torres, is kortom ook politiek.

Ruimte tussen tentoonstellingsruimten

De indeling van de biënnale is heel overzichtelijk; er zijn vijf groepstentoonstellingen, Untitled (Abstraction), Untitled (Ross), Untitled (Passport), Untitled (History) en Untitled (Death by Gun) en ruim vijftig solopresentaties. In twee grote pakhuizen in het centrum van de stad, naast de Istanbul Modern, zijn een groot aantal ruimtes van verschillende grootte gebouwd. Van binnen zien de ruimtes eruit als standaard white cubes, maar aan de buitenkant zijn de metalen constructies en de tussenruimten zichtbaar gelaten. De aaneengeschakelde 'containers' geven de impressie van een stad, met buurten die aaneengeschakeld zijn door verkeersaders, en kleine straatjes die uitlopen op pleinen.

De nadruk voor de keuze van de kunstenaars ligt op het Midden-Oosten en Zuid Amerika. Dit laatste continent is waar de curatoren Adriano Pedrosa (Brazilië) en Jens Hoffmann (Costa Rica) vandaan komen. De vertegenwoordiging van het Midden-Oosten is niet alleen duidelijk door de selectie van kunstenaars, maar ook door de opvallende hoeveelheid aan verwijzingen naar tapijten. Een voorbeeld hiervan is het prachtige werkje van Mona Hatoum waarin ze een aantal mensenharen tot een tapijtje heeft geweven en ook het werk Baluchi (multicolored) van dezelfde kunstenaar, waarin een wereldkaart is ontstaan door het weghalen van delen van een Perzisch tapijt. Een modern soort tapijt is gecreëerd door Newell Harry. Zijn tapijten verwijzen naar zogenoemde gift mats uit de Stille Zuidzee waar ze als betaalmiddel worden gebruikt. De teksten zijn een mix van creoolse dialecten, hiphop en andere bronnen van hedendaagse en traditionele cultuur. Beide kunstenaars combineren een conceptuele boodschap met een ambachtelijke techniek.

Mona Hatoum, Untitled (Hair Grid with Knots 6), 2003

Mona Hatoum, Baluchi (multicolored), 2008

Newell Harry, Untitled Kape Koloured Koon Karnival Cape Coloured Kaapse Klopse, 2007

Mona Vatamanu en Florin Tudor, February 2011, Tunesian boat arriving in Lampedusa, 2011

Andere kunstenaars die duidelijk het politieke met het ambachtelijke combineren zijn Mona Vatamanu en Florin Tudor die in hun serie schilderijen Appointment with History hedendaagse gebeurtenissen als historiestuk afbeelden. Het schilderij February 2011, Tunesian boat arriving in Lampedusa doet mij zelfs sterk denken aan Het vlot van de Medusa van Théodore Géricault...

Tamás Kaszás en Anikó Loránt, PANGEA – visual aid for historical consciousness, 2011

Een werk dat er in eerste instantie heel politiek uit ziet, maar bij nader inzien misschien wel meer over esthetiek of beeldtaal gaat, is van een ander duo: Tamás Kaszás en Anikó Loránt. Hun installatie PANGEA – visual aid for historical consciousness ziet eruit als een snel in elkaar gezette stand zoals je die bij demonstraties kan tegenkomen. Beide kunstenaars zijn opgegroeid in Oost Europa en dus heel bekend met het soort symbooldesign dat gebruikelijk is in de propaganda. Deze beeldtaal belooft een betere toekomst en stemde de jonge kunstenaars in hun vroege jeugd vrolijk bij het zien er van. Na het vallen van de Muur verdwenen deze symbolen uit het straatbeeld en kwam de realisatie dat ze helemaal niet zo positief waren en juist iets heel negatiefs verborgen. Toch blijven de kunstenaars door de herinnering aan hun jeugd dergelijke symbolen als positief ervaren. Daarom zijn ze een ‘rehabilitation program for exploited and abused symbols’ begonnen, waar op de biënnale dus een presentatie van te zien is.

Deze biënnale laat mij maar niet los. Hoe langer ik erover nadenk, hoe beter ik hem vind. De curatoren zijn er in mijn mening goed in geslaagd een tentoonstelling samen te stellen die sociaal en politiek relevant is en tegelijkertijd tot de verbeelding spreekt. In een wereld waar men intussen vrijwel compleet gevoelloos is geworden voor het leed van anderen en de crisissen waar we aandacht aan moeten besteden elkaar in rap tempo lijken op te volgen, is dat best een hele prestatie. Misschien dat het doel van Gonzalez-Torres (en van de curatoren) - om de wereld door middel van kunst beter te maken - dan toch een beetje bereikt is.

Geoffrey Farmer, Pale Fire Freedom Machine (Archive), 2005-2011

Adrian Esparza, Far and Wide, 2011

Gabriel Sierra, Untitled (Postponed Still Life), 2011

Renata Lucas, Failure, 2003

Clara Ianni, Abstract Work/Labor, 2010

Rivane Neuenschwander, At a Certain Distance (Public Barriers), 2010

Eylem Aladogan, Listen to your soul, my blood is singing iron triggers that could be released, 2009-11

| | | tag - Newell Harry, Mona Hatoum, Felix Gonzalez-Torres, Biënnale van Istanbul, Mona Vatamanu en Florin Tudor, Tamás Kaszás en Anikó Loránt | laat een reactie achter